Projekty RCIN i OZwRCIN

Obiekt

Tytuł: Z religijnego dziedzictwa Krakowa. Procesje z Wawelu na Skałkę

Twórca:

Godula-Węcławowicz, Róża

Data wydania/powstania:

2023

Typ zasobu:

Tekst

Wydawca:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Miejsce wydania:

Kraków

Opis:

il. ; 24 cm

Typ obiektu:

Czasopismo/Artykuł

Abstrakt:

Od średniowiecza w religijnej przestrzeni Krakowa zaznaczają się dwa loca sacra: Wawel i Skałka, trwale połączone hagiograficzną legendą św. Stanisława, biskupa i męczennika. Od ponad ośmiuset lat kult św. Stanisława jest tyleż ciekawym, co złożonym zjawiskiem, które miało wiele odsłon. W ciągu dziejów przybierało ono różne formy i różne stopnie natężenia, a jego spektakularnym wyrazem były cykliczne obrzędy religijne, rozgrywane w przestrzeni miasta zawartej między kościołem katedralnym na wawelskim wzgórzu a sanktuarium na Skałce. Najdłuższą żywotność miały coroczne uroczystości patronalne oraz obrzęd koronacyjny, należący do cyklicznego systemu objęcia królewskiego tronu. Ich charakterystycznym akcentem były publiczne procesje z Wawelu na Skałkę. Spośród wielu do dziś przetrwała procesja majowa, która bywa ujmowana jako kontynuacja wszystkich poprzednich. Autorka stawia pytanie o zasadność utożsamiania tych form obrzędowych.

Bibliografia:

Borkowska U. 1995. Polskie pielgrzymki Jagiellonów. [W:] H. Manikowska, H. Zaremska, (red.), Peregrinationes. Pielgrzymki w kulturze dawnej Europy. Warszawa: Instytut Historii PAN, 185-203.
Crossley P. 2001. Polonia sacra and Bohemia sacra: Liturgy and History in Prague and Krakow Cathedrals. Folia Historiae Artium 7, 49-69.
Crossley P. 2006. Ara Patriae: St Stanislaus, the Jagiellonians and the Coronation Ordinal for Krakow Cathedral. [W:] J. Fajt, M. Hörsch (eds.), Künstlerische Wechselwirkungen in Mitteleuropa. Tom 1 Studia, Jagiellonica Lipsiensia. Ostfildern: Thorbecke, 103-123.
Dalewski Z. 1995. Ceremoniał Koronacyjny Królów Polskich W XV i początkach XVI wieku. Kwartalnik Historyczny 52 (3-4), 37-60.
Dalewski. Z. 1996. Władza, przestrzeń, ceremoniał. Miejsce i uroczystość inauguracji władzy w Polsce średniowiecznej do końca XIV w. Warszawa.
Dalewski Z. 2018. Przeszłość zrytualizowana: tradycja królewskich koronacji. [W:] H. Manikowska (red.). Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski. T. 2. Warszawa, 29–57.
Derwich M. 1994. Rola opata w koronacjach królów polskich. [W:] Banaszkiewicz J. (red.). Imagines potestatis. Rytuały, symbole, konteksty fabularne władzy zwierzchniej. Polska X-XV w. (z przykładem czeskim i ruskim), Warszawa: Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Neriton, 31-58.
Długosz J. 1865. Żywot świętego Stanisława biskupa krakowskiego oraz żywoty świętych patronów polskich, węgierskich, czeskich, morawskich, pruskich i szlązkich nie umieszczone w Historyi Lombardzkiej (tłum. z łacińskiego oryginału wg wydania Hallerowskiego z r. 1511) ks. L. F. Karczewski, Kraków: Księgarnia Fr. Grzybowskiego.
Długosz J. 2004. Roczniki czyli kroniki sławnego królestwa polskiego. Księgi VII i VIII. D. Turkowska i M. Kowalczyk (oprac.), J. Mrukówna. (tłum.). Edycja komputerowa. https://wpolonia2polska.wordpress.com/jan-dlugosz-pdf/ (dostęp czerwiec 2023).
Gieysztor A. 1978 a. Spektakl i liturgia – polska koronacja królewska. [W:] Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza. B. Geremek (red.), Wrocław, 9-23.
Gieysztor A. 1978 b, Ornamenta regia w Polsce XV wieku. [W:] P. Skubiszewski (red.). Sztuka i ideologia XV w. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 155-163.
Gieysztor A. 1990, Gesture and Coronation. Ceremonies of Medieval and Early Modern Monarchic Ritual. [W:] J.M. Bak, (ed.). Coronation. Berkeley–Los Angeles–Oxford: University of California Press, 152-164. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520311121-011
Hołda R. 2013, Boże Ciało. Święto, ceremonia i performance. Journal of Urban Ethnology 11, 61-74.
Jagosz M. 1979. Procesje ku czci św. Stanisława z Wawelu na Skałkę w okresie przedrozbiorowym. Analecta Cracoviensia XI, 603-614. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.3000
Jagosz M. 1997. Przedrozbiorowe procesje wawelskie ku czci św. czci św. Stanisława biskupa i męczennika, Studia Claromontana 17, 39-126.
Jagosz M. 2003. Procesje ku czci procesje ku czci św. Stanisława biskupa i męczennika z Wawelu na Skałkę. [W:] A. Napiórkowski (red.). Święty Stanisław w życiu kościoła w Polsce. 750-lecie kanonizacja. Kraków-Skałka: Wydawnictwo OO. Paulinów, 134-182.
Kołpak P. 2020. Kult świętych patronów Królestwa Polskiego w czasach Jagiellonów, Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
Kutrzeba S. 1918. Koronacje królów i królowych w Polsce. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka.
Labuda G. 2000. Święty Stanisław, biskup krakowski, patron Polski. Śladami zabójstwa – męczeństwa – kanonizacji. Poznań: Instytut Historii UAM.
Lileyko J.1987. Regalia Polskie, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Napiórkowski A. 2010. Z dziejów Skałki. [W:] F. Ziejka (red.). Nieśmiertelni. Krypta zasłużonych na Skałce. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 13-31.
Ochmann S. 1983. Koronacja Jana Kazimierza w roku 1649, Odrodzenie i Reformacja w Polsce, 28, 135-159.
Piech S. 1999. W cieniu kościołów i synagog. Życie religijne międzywojennego Krakowa 1918 – 1939. Kraków: Wydawnictwo i drukarnia Secesja.
Pruszcz P. H. 1647. Kleynoty stołecznego miasta Krakowa abo kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego. Kraków: Drukarnia Franciszka Cezarego. https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/155083/edition/116073/content
Rożek M. 1979. Ara Patriae. Dzieje grobu św. Stanisława w katedrze na Wawelu. Analecta Cracoviensia 11: 433-460. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.2991
M. Rożek 1987. Polskie koronacje i korony. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Rożnowska-Sadraei A. 2008. Pater Patriae: The Cult of Saint Stanislaus and the Patronage of Polish Kings 1200-1455. Kraków: UNUM Publishing House.
Spórna M. 2000. Kult św. Stanisława w diecezji krakowskiej w świetle patrociniów do 1529 r. Folia Historica Cracoviens 7, 55-66. DOI: https://doi.org/10.15633/fhc.1390
Szymborski W. 2007. Pielgrzymki i kontakty dynastii Jagiellonów z sanktuarium paulinów na Skałce. [W:] W. Szymborski, P. Nowakowski P. (red.). Religijność: wymiar prywatny i religijny, Kraków: Księgarnia Akademicka, 153-177.
Turner V. 2005 a. Gry społeczne, pola i metafory. Symboliczne działanie w społeczeństwie. W. Usakiewicz (tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Turner V. 2005 b. Od rytuału do teatru. Powaga zabawy. M. i J Dziekanowie (tłum.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.
Kaczorowski W. 1992. Koronacja Władysława IV w 1633 roku. Opole: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu.
Plezia M. (red.) 1987. Średniowieczne żywoty i cuda patronów Polski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Węcławowicz T. 2002. Transitus sancti Stanislai. [W:] J. Gadomski i in. (red.) Magistro et Amico amivi discipulique. Lechowi Kalinowskiemu w osiemdziesięciolecie urodzin. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 73-85.
Węcławowicz T. 2005. Krakowski kościół katedralny w wiekach średnich: funkcje i możliwości interpretacji, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Witkowska A. 1984. Kulty pątnicze piętnastowiecznego Krakowa. Z badań nad miejską kulturą religijną. Lublin: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Zarewicz L. 1889. Skałka z kościołem śś. Michała i Stanisława w Krakowie. Kraków.
Zbudniewek J. 2003. Św. Stanisław w dziejach Skałki. [W:] A. Napiórkowski (red.) Święty Stanisław w życiu kościoła w Polsce. 750-lecie kanonizacja. Kraków-Skałka: Wydawnictwo OO. Paulinów, 330-357.
U św. Stanisława na Skałce w Krakowie. Z o. dr. hab. Andrzejem Napiórkowskim OSPPE – przeorem paulińskiego klasztoru Na Skałce w Krakowie i rektorem Wyższego Seminarium Duchownego Zakonu Paulinów – rozmawia Lidia Dudkiewicz, 31.12.2003. https://www.niedziela.pl/artykul/71246/nd/U-sw-Stanislawa-Na-Skalce-w-Krakowie (dost. luty 2023).

Czasopismo/Seria/cykl:

Journal of Urban Ethnology

Tom:

21

Strona pocz.:

27

Strona końc.:

44

Szczegółowy typ zasobu:

Artykuł

Format:

application/octet-stream

Identyfikator zasobu:

oai:rcin.org.pl:240879 ; 1429-0618 ; e-ISSN 2719-6526 ; doi:10.23858/JUE21.2023.002

Źródło:

IAiE PAN, sygn. P 714 ; IAiE PAN, sygn. P 1505 ; kliknij tutaj, żeby przejść

Język:

pol

Prawa:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Zasady wykorzystania:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitalizacja:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Lokalizacja oryginału:

Biblioteka Instytutu Archeologii i Etnologii PAN

Dostęp:

Otwarty

Obiekty Podobne

×

Cytowanie

Styl cytowania:

Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji