Przegląd Geograficzny T. 95 z. 3 (2023)
W pracy scharakteryzowano obciążenia cieplne człowieka w trzech najgorętszych miesiącach, które wystąpiły w Krakowie na początku XXI w., a mianowicie w lipcu 2006 r., sierpniu 2015 r. i czerwcu 2019 r. Podstawę badań stanowiły wartości wskaźnika UTCI obliczone na bazie czterech elementów meteorologicznych z trzech terminów obserwacji w ciągu doby (6, 12 i 18 UTC). Jako okres referencyjny przyjęto ostatnie trzydziestolecie 1991‑2020. W opracowaniu wykorzystano także kalendarz typów cyrkulacji i mas powietrznych nad południową Polską (Niedźwiedź, 1981, 2023). Na postawie średnich wartości charakterystyk termicznych, jak i wskaźnika UTCI, wykazano, że warunki odczuwalne w 3 niezwykle ciepłych miesiącach były podobne. Ogólnie dni ze stresem ciepła (o 12 UTC) było rekordowo dużo: od 70% w sierpniu 2015 r. do 84% w czerwcu 2019 r. Przebieg obciążeń z dnia na dzień był nieco odmienny. Potwierdziło się, zgodnie z dotychczasową wiedzą, że o nasileniu gorąca zadecydowały zarówno charakter cyrkulacji, jak i kierunek adwekcji i typ masy powietrznej. Podczas niezwykle ciepłych miesięcy w dniach z najsilniejszym stresem ciepła przeważała cyrkulacja antycyklonalna z sektora południowego (Sa i SWa), sprowadzająca gorące masy powietrza zwrotnikowego.
Błażejczyk, K., & Błażejczyk, M. (2010). Bioklima2.6, Program komputerowy. Pobrane z: https://www.igipz.pan.pl/BioKlima.html (19.01.2023).
Błażejczyk, K., Bröde, P., Fiala, D., Havenith, G., Ingvar, Holmér, I., Jendritzky, G., & Kampmann, B. (2010). UTCI - nowe narzędzie badania warunków bioklimatycznych w różnych skalach czasowych i przestrzennych. Przegląd Geofizyczny, 55(1‑2), 5‑19.
Błażejczyk, K., Bröde, P., Fiala, D., Havenith, G., Ingvar Holmér, I., Jendritzky, G., & Kampmann, B. (2010). UTCI - Nowy wskaźnik oceny obciążeń cieplnych człowieka. Przegląd Geograficzny, 82(1), 49‑68.
Błażejczyk, K., Epstein, Y., Jendritzky, G., Staiger, H., & Tinz, B. (2012). Comparison of UTCI to selected thermal indices. International Journal of Biometeorology, 56, 515‑535. https://doi.org/10.1007/s00484-011-0453-2
Błażejczyk, K., Twardosz, R., Wałach, P., Czarnecka, K., & Błażejczyk, A. (2022). Heat strain and mortality effects of prolonged Central European heatwave - an example of June 2019 in Poland. International Journal of Biometeorology, 66, 149‑161. https://doi.org/10.1007/s00484-021-02202-0
Di Napoli, C., Pappenberger, F., & Cloke, H.L. (2018). Assessing heat-related health risk in Europe via the Universal Thermal Climate Index (UTCI). International Journal of Biometeorology, 62, 1155‑1165. https://doi.org/10.1007/s00484-018-1518-2
Dobek, M. (2013). Warunki biotermiczne Lublina (na podstawie wskaźnika obciążeń cieplnych UTCI). Acta Balneologica, 55, 141‑145.
Dobek, M., Demczuk, P., & Nowosad, M. (2013). Spatial variation of the Universal Thermal Climate Index in Lublin in specified weather scenarios. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio B, 68, 21‑38.
Dobek, M., & Krzyżewska, A. (2015). Wybrane zagadnienia z bioklimatu Lublina. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio B, 70(2), 117‑129.
Fiala, D., Lomas, K.J., & Stohrer, M. (2001). Computer prediction of human thermoregulatory and temperature responses to a wide range of environmental conditions. International Journal of Biometeorology, 45, 143‑159.
Girguś, R., & Strupczewski, W. (oprac.). (1965). Wyjątki ze źródeł historycznych o nadzwyczajnych zjawiskach hydrologiczno-meteorologicznych na ziemiach polskich w wiekach od X do XVI. Warszawa: PIHM, WKiŁ.
Kossowska-Cezak, U., & Skrzypczuk, J. (2011). Pogoda upalna w Warszawie (1947‑2010). Prace i Studia Geograficzne, 47, 139‑146.
Kossowska-Cezak, U., & Twardosz, R. (2017). Współczesne anomalie termiczne na historycznych ziemiach polskich. Przegląd Geofizyczny, 62(1‑2), 29‑43.
Krzyżewska, A., Bartoszek, K., & Wereski, S. (2016). The meteorological conditions during particularly severe heatwave in Lublin in August 2015. Przegląd Geofizyczny, 61(3‑4), 239‑246.
Krzyżewska, A., & Dyer, J. (2018). The August 2015 mega-heatwave in Poland in the context of past events. Weather, 73, 207‑214. https://doi.org/10.1002/wea.3244
Krzyżewska, A., Wereski, S., & Dobek, M. (2021). Summer UTCI variability in Poland in the twenty-first century. International Journal of Biometeorology, 65, 1497‑151. https://doi.org/10.1007/s00484-020-01965-2
Kuchcik, M. (2017). Warunki termiczne w Polsce na przełomie XX i XXI wieku i ich wpływ na umieralność. IGiPZ PAN, Warszawa.
Kuchcik, M., Błażejczyk, K., & Halaś, A. (2021). Changes in Bioclimatic Indices. W: M. Falarz (red.), Climate Change in Poland Past, Present, Future. Shaanxi: Springer, 471‑493.
Luterbacher, J., Werner, J.P., Smerdon, J.E., Fernández-Donado, L., González-Rouco, F.J., Barriopedro, D., Ljungqvist, F.C., Büntgen, U., Zorita, E., Wagner, S., Esper, J., McCarroll, D., Toreti, A., Frank, D., Jungclaus, J.H., Barriendos, M., Bertolin, C., Bothe, O., Brázdil, R., Camuffo, D., Dobrovolný, P., Gagen, M., García-Bustamante, E., Ge, Q., Gómez-Navarro, J.J., Guiot, J., Hao, Z., Hegerl, G.C., Holmgren, K., Klimenko, V.V., Martín-Chivelet, J., Pfister, C., Roberts, N., Schindler, A., Schurer, A., Solomina, O., von Gunten, L., Wahl, J.E., Wanner, H., Wetter, O., Xoplaki, E., Yuan, N., Zanchettin, D., Zhang, H., & Zerefos, C. (2016). European summer temperatures since Roman times. Environmental Research Letters, 11(2). https://doi.org/10.1088/1748-9326/11/2/024001
Nemeth, A. (2011). Changing thermal bioclimate in some Hungarian cities. Acta Climatologica et Chorologica Universitatis Szegediensis, 44‑45, 93‑101.
Niedźwiedź, T. (1981). Sytuacje synoptyczne i ich wpływ na zróżnicowanie przestrzenne wybranych elementów klimatu w dorzeczu górnej Wisły. Rozprawy habilitacyjne UJ, 58, Kraków.
Niedźwiedź, T. (2023). Kalendarz typów cyrkulacji atmosfery dla Polski południowej. Pobrane z: http://www.kk.wnoz.us.edu.pl/nauka/kalendarz-typow-cyrkulacji (31.01.2023).
Novak, M. (2013). Use of the UTCI in the Czech Republic. Geographia Polonica, 86, 21‑28.
Nowosad, M., Rodzik, B., Wereski, S., & Dobek, M. (2013). The UTCI Index in Lesko and Lublin and its circulation determinants. Geographia Polonica, 86, 29‑36.
Owczarek, M. (2019). The influence of large-scale factors on the heat load on human beings in Poland in the summer months. Theoretical and Applied Climatology, 137, 855‑869. https://doi.org/10.1007/s00704-018-2633-z
Pociask-Karteczka, J., Kundzewicz, Z.W., Twardosz, R., & Rajwa-Kuligiewicz, A. (2018). Natural Hazards in Poland. W: D. Bartlett, R. Singh (red.), Exploring Natural Hazards: A Case Study Approach. Taylor & Francis Group, 315‑343.
Półrolniczak, M., Szyga-Pluta, K., & Kolendowicz, L. (2016). Bioklimat wybranych miast pasa pobrzeży południowobałtyckich na podstawie uniwersalnego wskaźnika obciążenia cieplnego. Acta Geographica Lodziensis, Folia Geographica Physica, 104, 147‑161.
Quesada, B. (2014). Extrêmes de températures en Europe: caractéristiques, rétroactions sol/atmosphère et prévisibilité. Thèse de doctorat, Versailles-St Quentin en Yvelines, ED129 - UVSQ.
Skrzyńska, M., & Twardosz, R. (2023). Long-term changes in the frequency of exceptionally cold and warm months in Europe (1831‑2020). International Journal of Climatology, 43, 2339‑2351. https://doi.org/10.1002/joc.7978
Tomczyk, A.M., & Owczarek, M. (2020). Occurrence of strong and very strong heat stress in Poland and its circulation conditions. Theoretical and Applied Climatology, 139, 893‑905. https://doi.org/10.1007/s00704-019-02998-3
Twardosz, R. (2009). Fale niezwykłych upałów w Europie na początku XXI wieku. Przegląd Geofizyczny, 54(3‑4), 193‑204.
Twardosz, R. (2017). Zmiany częstości anomalii termicznych w Polsce w latach 1951‑2015. Polish Journal of Agronomy, 31, 3‑1.
Twardosz, R. (2019). Anomalously warm months in 2018 in Poland in relation to airflow circulation patterns. Weather, 74(11), 374‑382. https://doi.org/10.1002/wea.3588
Twardosz, R., & Wałach, P. (2020). Niezwykle ciepła pogoda w czerwcu 2019 roku w Polsce i jej przyczyny cyrkulacyjne. Przegląd Geofizyczny, 65(3‑4), 179‑194.
Twardosz, R. & Kossowska-Cezak, U. (2021). Large-area thermal anomalies in Europe (1951‑2018). Temporal and spatial patterns. Atmospheric Research, 251. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2020.105434
Twardosz, R., & Bielec-Bąkowska, Z. (2022). Continental-scale monthly thermal anomalies in Europe during the years 1951‑2018 and their occurrence in relation to atmospheric circulation. Geographia Polonica, 95, 97‑116. https://doi.org/10.7163/GPol.0228
Twardosz, R., Walanus, A., & Guzik, I. (2021). Warming in Europe: recent trends in annual and seasonal temperatures. Pure Applied Geophysics, 178, 4021‑4032. https://doi.org/10.1007/s00024-021-02860-6
Ustrnul, Z., Wypych, A., & Czekierda, D. (2021). Air temperature change. W: M. Falarz (red.), Climate change in Poland. Past, Present, Future (s. 275‑330). Shaanxi: Springer.
Vinogradova, V. (2021). Using the Universal Thermal Climate Index (UTCI) for the assessment of bioclimatic conditions in Russia. International Journal of Biometeorology, 65, 1473‑1483. https://doi.org/10.1007/s00484-020-01901-4
oai:rcin.org.pl:239796 ; 0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2023.3.3
CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; kliknij tutaj, żeby przejść
Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0
Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, lata 2010-2014, Priorytet 2. Infrastruktura strefy B + R ; Unia Europejska. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
18 gru 2023
13 lis 2023
165
https://rcin.org.pl./publication/276124
Pecelj, Milica Błażejczyk, Anna Vagić, Nemanja Ivanović, Peca
Nowosad, Marek Rodzik, Beata Wereski, Sylwester Dobek, Mateusz
Błażejczyk, Krzysztof Broede, Peter Fiala, Dusan Havenith, George Holmér, Ingvar Jendritzky, Gerd Kampmann, Bernhardt
Milewski, Paweł
Okoniewska, Monika
Błażejczyk, Krzysztof
Wieczorek, Joanna Błażejczyk, Krzysztof Morita, Takeshi
Lindner-Cendrowska, Katarzyna